Daha önce bu https://zubeydeli.com/nefesin-kesildigi-yerde-trakeostomi/ yazımda trakeostominin hangi durumlarda açılması gerektiğinden bahsetmiştim. Bu yazıda ise evde trakeostomisi olan hastanın bakımı nasıl olmalı ondan bahsedeceğim.

Annemin solunum cihazıyla ilişiği kesildikten sonra, gümüş kanul evresine geçildi. Gümüş kanul; hastanın boğazına açılan deliğe yerleştirilen bir aparattır. Bu aparatın yerleştirilmesinin sebebi boğazda açılan deliğin kapanmasını önlemek  içindir. Açılan deliğin kapanmaması neden önemli? Bu hastalığın durumuna ve açılan deliğin sebebine göre değişkenlik gösterebilir. Annemin durumunda, solunum dengesinde bozulma riski hala devam ediyordu. Her an kanda ki oksijen miktarı düşebilir ve böyle bir durumda tekrar solunum cihazına bağlanması gerekeceğinden açık bırakılarak kapatılmadı. Bir başka nedeni ise, annemin enfeksiyon sebebi ile zatürre olmuş olmasıydı. Çünkü ak ciğerleri sürekli balgam üretiyor, bu durumda sürekli aspire etme gerekliliğini meydana getiriyordu.

Annem 5 aylık yoğun bakım süreci boyunca 3 defa gümüş kanul evresine geçti. Ancak her seferinde tekrar cihaza dönmek zorunda kalındı. Eğer hastanız kanule geçer ve sonra tekrar sıkıntı olursa, bu sizi ümitsizliğe götürmesin. Bu olabilecek komplikasyonlardan sadece bir tanesi.

Hastanız yoğun bakımdan çıkarılacağı zaman, hasta yakınana bakımı konusunda bilgiler verilir ve hasta öyle teslim edilir. Bizde de bu durum oldu, önce kısaca bilgilendirildik sonra hastamız servise alındı. Bu aşamada size ne kadar bilgi verilirse verilsin, işin içine müdahil olmadan hiçbir şeyi kavrayamıyorsunuz. Yani kısacası iş başa gelince anlıyorsunuz.

Bu tür hastaların bakımı oldukça zor olmakla beraber,  aşırı özen ve hijyen gerektiriyor. Ve bunlarla birlikte gayet soğuk kanlı olmanız, bu evrede ihtiyacınız olacak meziyetlerden sadece bir tanesi.

Annem 5 ayın sonunda yoğun bakımdan kısmi felçli, görmede problemli, konuşamıyor, algı sıfır ve 56 senelik yaşamı boyunca yapabildiği bir çok yaşamsal fonksiyon ve yaşamı idame ettirecek alışkanlıkları olmadan çıktı. Düşünün ki bir bebek nasıl hayata sıfırdan başlar, annemde bizim bakımımız aşamasına öyle geldi. Böyle bir durumda çok fazla duygu fırtınasını aynı anda yaşıyorsunuz. Hiç kolay olmayacağını baştan söylemek isterim. Yaşayacağınız zorlukların yanı sıra, çok fazla akıl veren olacaktır, bunlar içinde kulaklarınızı tıkamanızı özellikle tavsiye ediyorum.

Boğaz yolunu nasıl Aspire (temizlerim) ederim?

Burada bahsedilen aspire tamamen sözlük anlamıyla aynı şeyi ifade ediyor. Yani çekmek temizlemek. Peki neyi çekip temizlemek? Ciğerde oluşan balgamı. Bu nasıl bir balgam ki, yada miktarı ne kadar ki çekerek temizleme ihtiyacı duyulsun diyorsanız eğer, bu soruyu sorduracak kadar fazla bir mir miktar olduğunu belirtmek isterim. Sağlıklı bir insanın ciğeri normal şartlarda ne kadar balgam üretir bilimsel olarak bilmiyorum ancak kendimi baz aldığımda, miktar çok az bir yada iki öksürmelik diyebilirim. Ama ciğerleri problemli bir hastada bu miktar aklı zorlayacak kadar fazla. Hatta öyle ki  içeride fabrikamı var bu nasıl olabiliyor soruları kafanızda dönüp durur. Ee  miktarını söylesen artık diyorsunuz biliyorum hazır olun. Annemin ciğerleri 4 günde toplam 4 kilo balgam attı, daha doğrusu bu bizim aspire  (çektiğimiz)  ettiğimiz miktar. Bu günlük tam 1000 mg. ‘a tekabul ediyor. Bunun yanı sıra normal şekilde dışarı atılanlar hariç.

Şimdi bu miktar sizi korkutmasın bu beklenen bir şey. Çünkü ciğer kendini iyileştirmek için bir mukoza salgılıyor ve içerideki cerahat yani iltihapla beraber bunu dışarı atmaya çalışıyor. Bu durumda hastanızı ne kadar rahat ettirebilirseniz yani solunum yolunu ne kadar açık ve dezenfekte tutarsanız, bu hastaya pozitif yönde fayda sağlayarak iyileşme sürecini hızlandıracaktır.

Öncelikle aspirasyon işlemini yapacak kişi oldukça soğuk kanlı olmalı. Çünkü bu işlem belli bir zaman diliminde gerçekleştirilmiyor. Hasta bir anda solunum yolunun tıkanması sonucu nefessiz kalabiliyor. Böyle bir durumda oldukça seri ve titiz bir şekilde  işlemi yapmanız çok önemli. Aksi halde hasta uzun süre oksijensiz kalacağından kandaki oksijen miktarı düşecek ve bütün gelişme geri sararak tekrar solum cihazına dönülecektir.

Aspire yapacak kişi ne olursa olsun steril çalışmak zorunda. Bu gibi hastaların yanında iki kişinin refakat etmesi en azından zorlu süreci atlatana kadar oldukça iyi oluyor. Biz iki kişi kalarak bu süreci geçirmiştik. Hasta tıkandığı yada hırıltılı nefesleri çoğalıp boğaz yolunu temizleme ihtiyacı hissettiğinizde, başlamadan evvel mutlaka ama mutlaka eldiven kullanın ve işleme öyle başlayın. Hasta yatak başında boğazı temizleye bilmeniz için hava makinesi ve çıkan balgamı toplamak için küçük bir depo ünitesi bulunur. Bu hava makinesi elektrik süpürgesi gibi havayı içine çeker. Tek kullanımlık ince hortum makinedeki hortuma bağlanır. Takılan ince hortum orta yerinden sıkılarak hava yolu kapatılır. Hava yolu kapalı şekilde hastanın boğazında bulunan kanulün içerisine indirilir. İndirildikten sonra hortumun sıktığımız kısmı açılarak içeride olan balgamı çekmesi sağlanır. Balgam dokusu normalden daha fazla yapışkanlı olduğundan hortum küçük dairelerle içeride hareket ettirilir. Temizlendiğine kanaat ettikten sonra çıkarılır ve kendi solüsyon suyuna batırılarak hortumun içerisi temizlenir. Bu bir sonraki işlem için hortumun içini temizleyerek içerideki dokunun kurumasını engeller. Daha sonra tek kullanımlık hortum atılır. İşlem sonrası hastanın hırıltısı durur ve rahatlamış olduğunu fark edersiniz.

Bu işlem hastaya acı veren bir işlem değildir. Aksine onun normal yolla atamadığı yapışkan dokuyu manuel olarak atmanız onun solunum yollarını açarak nefes alışlarını kolaylaştırmanızı sağlar. Bu işlemin yanı sıra boğazda açılan delikteki kanulü ve etrafını steril tutmak çok önemli. Her temizlemede mutlaka eldiven kullanılmalı. Steril spanç etrafına geçirilmeli ve bir adet spançta (steril sargı bezi) tek kat olarak kanulün üzerine kapatılmalı. Hasta öksürmeye çalıştıkça öksürük ağızdan değil de boğazdaki delikten gerçekleşir. Bu durumda da öksürükle çıkan balgam delikten dışarı tahzikle çıkacağından üzerine konulan spanç çıkan balgama set olacak ve temizlemeniz daha kolay olacaktır. Bu itinaya rağmen sık sık dışarı balgam atımı olduğu için bazı durumlarda yetişemeye biliyorsun. Böyle olduğunda da çıkan yapışkan doku öyle yerlere gidebiliyor ki tahmin bile edemezsiniz. Ben günde iki defa hastane odasının duvarlarını siliyordum. Hatta bunu için iki adet ayrı küçük leğen ve temizlik malzemeleri de  temin etmiştik. Bunun hijyenik ortam sağlamak adına oldukça fazla faydası oluyor tavsiye ederim.

Boğazdaki kanül kısa aralıklarla uzman kişi tarafından değiştirilir. Bu enfeksiyon riskini azalmak için yapılmaktadır. Çünkü ne kadar dezenfekte tutmaya çalışırsanız çalışın, yinede kanül yolu mukozayla kaplana bildiğinden enfeksiyon riskini artırabilmektedir.

Boğazdaki delik nasıl kapanır?

Boğazda bulunan kanül hastanın artık solunum cihazına bağlanmasının gerekliliğinin kalkması durumunda çıkartılır. Kanülün çıkmasıyla boğazda var olan deliğe dikiş atmaya gerek yoktur. Boğaz derisi bir müddet sonra toplanarak kendi kendine kapanacaktır. Kapanma süreci boyunca, hasta solunum yaptıkça boğazda bulunun delikten hava çıkışı ve balgam çıkışı bir süre daha devam edecektir. Bu normal bir süreçtir. Delik kendi kendini kapatana kadar steril tutmakla beraber, enfeksiyon riskine karşı spançla üzeri kapatılmaya devam edilmelidir.

Boğazda delik varken Hasta konuşur mu?

Boğazda açılan trakeostomi yolu hastanın konuşmasına engel değildir. Ancak uzun süre solunuma bağlı kalan hastalarda eskisi gibi bir konuşma fonksiyonu olmayacaktır. Ses daha kısık ve derinden gelir. Trakeostomi işlemi açılırken olası yan etkilerinden bir tanesi de ses tellerinin zarar görmesidir. Bu durum bazı hastalarda nadiren görülmüştür. Burada kar zarar oranını hesap ederek bu kararı vermeniz çok önemli olacaktır. Hastanın konuşma fonksiyonundan daha önemli olan, evvela nefes almasıdır.

Annem uzun süre konuşamadı. Kendini konuşmaya çok zorladı ama yapamadı. Biz bu dönemde iletişimi yazıyla sağladık. Ancak bilinci tam olarak yerinde olmadığı için, yazarak anlaşmamızda daha çok şekiller üzerinden oluyordu. Çünkü harfleri doğru sıralamayla yada doğru şekillerle yazamıyordu. Ayrıca annem nöbetten dolayı felçte geçirdiği için, bu durum onun ses tellerini de etkilemiş. Bir süre sonra yani 6-7 ay kadar sonra normal konuşmaya başladı. Sağlığında çok güzel ve gür bir sese sahipti. Şimdi sesi eski gürlüğünde olmamakla beraber çok çabuk tıkanıyor. Bunun hiçbir önemi yok bizce. Tabi kendisi bunu oldukça önemsiyor. Bu durum hastadan hastaya değişen bir durumdur. Biz bu olayı bu şekilde tecrübe ettik.

Hastanız yoğun bakımdan ne durumda çıkmış olursa olsun, size çok fazla ihtiyacı olacak. Onun yanında ne kadar olur ve kendisini iyi hissetmesi için ne kadar mücadele ederseniz, O’nu hayata o kadar çabuk adapte edersiniz.

The post Trakeostomi ile Yaşam first appeared on ZübeyDeli.

Daha önce bu başlık altında annemin hastalığı ile alakalı bilgiler vereceğimden bahsetmiştim. Yineleyerek diyorum ki buradaki maksadım, bizim gibi bu durumla yüzleşmek zorunda kalan insanları fikir sahibi yapmak.

Trakeostomi Nedir?

Bir çoğumuzun belkide ilk defa duyduğu bu kelime aslında görünce hee adı bu muymuş diyeceği ufak ama önemli bir cerrahi müdahaledir. Aslında daha ve anlaşılır şekilde tanımıysa boğazda solunum için açılan delik.   Bu işleme trakelektomi de denilebilmektedir.

Peki trakeostomi hangi durumlarda açılır?

Farklı farklı tıbbi nedenlerden dolayı bu cerrahi işleme baş vurulmaktadır. Bunların en başında gelen ve vakit kaybedilmeden yapılması gereken solunum yolunun tıkanması ve hastanın doğal yolla nefes alamama durumudur. Örneğin soluk borusunu bir cismin tıkaması durumu gibi. Yada her hangi bir cisim nefes yolunu tıkamamasına rağmen, hasta kendi başına nefes alamadığında da bu işlem uygulanır. Bir haftadan uzun süre solunuma bağlı olan hastalar ve uzun süreli yoğun bakım hastalarında da sıklıkla uygulanan bir işlemdir.

Trakeostominin ağızdan indirilen solunum hortumundan farkı nedir?

Hasta kendi başına nefes alamadığı için solunum cihazına bağlandığı dönemde, ilk olarak hastanın nefes yoluna ağızdan solun hortumu indirilir. Hastanın bu şekilde ciğerlerinde solunum yapması sağlanır. Ancak ağızdan indirilen bu hortumdan dolayı, ağız sürekli açık kalacağından enfeksiyon riski çok fazla olacaktır. Buda hastanın genel durumunu zora sokar. Bu işlem ne kadar erken olursa, hasta için pozitif yönde o kadar çabuk bir gelişme olur. Ayrıca ciğerde  oluşan balgam, açılan bu delikten aspire edilebildiğinden hastaya büyük  rahatlık sağlar.

Buraya kadar sizlere bu işlemle alakalı kısaca bilgi vermeye çalıştım. Şimdiyse bizim bu operasyonla tanışma sürecimizi ve sonrasını aktaracağım. Annem beyin kanaması sonucu 5 ay yoğun bakımda yatmak zorunda kaldı. Bunun 4 ayını koma halinde geçirdi. Ve ilk günden itibaren solunum destek ünitesine bağlandı ve çıktığı son güne kadar bu destek ünitesinden (arada bir kısa süreli denemeler olmasına karşın) çıkartılamadı. Hasta yakınları için bu süreçte çok zor kararların altına imza atması istenir. Çünkü yoğun bakım hastalarının durumu saatlik değil dakikalık değişimler gösterebilir. Bir anda kalp krizi, , verilen ilaca duyarlılık, solunumda ve kalp ritminde ani bozukluk, tansiyonda ve şekerde riskli dalgalanmalar gibi. Zaten bir hasta yoğun bakım tedavisi altındaysa, o hastanın yakınları meydana gelebilecek her duruma hazırlıklı olmalı ve metanetlerini asla yitirmemelidir. Bu süreçte doktorlar bütün olasılıkları, gelişecek komplikasyonları size en açık şekilde anlatır ki, olası kötü bir durumla karşılaşılırsa eğer, hazırlıklı olabilesiniz diye.

Saydığım komplikasyonlar kadar kötü başka bir durum ise hastane enfeksiyonudur. Hastaneler ve özellikle yoğun bakım üniteleri çok fazla dezenfekte ortamlar olduklarından, en küçük bir mikrop veya virüs daha kolay yayılabiliyor. Birde yoğun bakımda birden fazla hasta bulunuyorsa riskin boyutu tabi ki biraz daha artıyor. Çünkü birinde bulunan virüsün bir diğerine geçme olasılığı oldukça yüksek.

Benim annem nöroşirürji yoğun bakım ünitesinde yattı. Bulunduğu yoğun bakım ünitesi 10 yatağın altına düşmeden bazı zamanlarda 13 yatağa kadar ulaşıyordu. Tabi ki yatak sayısı arttıkça aralara sedyeler ilave ediliyor, hastaların bir birlerine olan mesafeleri dahada yakınlaşmak zorunda kalıyordu. Annem yoğun bakım enfeksiyonunu çok kısa sürede kaptı ve normalde ciğerlerinde hiç bir problem olmamasına karşın zatürre oldu. Zaten yatan hastalar için kaçınılmaz hastalıklardan biriside zatürre dir. Ak ciğerler kendi başına solunum yapamadığından, balgam üretmeye başlıyor ve en ufak bir enfeksiyonla dahi  bu hastalık ortaya çıkıyor. Vücut kendi fonksiyonlarını kendi sağlayamadığından, koma halinde ki hastanın bilinci de olmadığı için bu hastalıkla savaşması çok zor. Bu sebepten dolayıda iyileşme süreci ya çok uzun oluyor yada ne yazık ki hiç gerçekleşmeye biliyor.

Biz 5 aylık yoğun bakım sürecinin 2. ayında tanıştık trakeostomiyle. Yoğun bakımda hastanız varsa bu öyle değişik bir psikolojidir ki, hem hastanız iyileşsin diye ne gerekiyorsa yapılsın istersiniz. Hemde yapılacak şeyler size sunulduğunda risklerini de düşünerek acaba der ikilemde kalırsınız. Çünkü yapılacak işlem için sizden imza istenir ve belkide kendi imzanızla hastanız için kötü bir son hazırlaya bilirsiniz. Benim için ömrümün en zor anları sıralamasında bu imzalar ilk sıraya oturur. Aslında normalde en fazla iki hafta solunuma bağlanan bir hastaya trakeostomi açılması gerekirmiş. Bizim hastamız için bu işlem çok geç kaldı. Bu durum doktorların ihmali mi, yoksa hastadan zaten umut yok zamana bırakalım umursamazlığımı bilemiyorum.

Bize de ilk bu işlem söylendiğinde boğazı delinecek sözü çok rahatsız edici geldi. Kafada bir sürü soru öylemi kalacak, ya konuşamazsa, nasıl yemek yiecek, konuşsa bile robot gibi mi konuşacak? Bu ve benzeri bir sürü soru. Daha sonra biraz araştırarak çokta korkulacak bir durum olmadığını anladık ve imzayı attık. Gerçekten de hasta için yapılması gereken bir durum. Hatta ne kadar erken yapılırsa hasta için o kadar olumlu sonuç veren bir işlem.  Ağızdan solunuma bağlıyken annemin yanına girdiğimde, koca koca hortumlardan yüzünü görmek, ona dokunmak  ve öpmek çok zor oluyordu. Hastanızı bu şekilde gördüğünüzde ister istemez empati yaparak, o hortumların sizin boğazınızdan aşağı indiğini düşünmeniz çok kötü ve acı verici hissettiriyor. Hele ki o yatakta savunmasız şekilde yatan kişi sizin canınız ise, acınız katlanarak artıyor. 

Ama trakeostomi işleminden sonra hem hastanızın daha rahat bir pozisyonda olduğunu görüryorsunuz, hemde görsel olarak görüntü ilkine göre daha motive edici oluyor. Yani bu işlemden korkmayın, hatta doktorunuz bizimki gibi geç kaldıysa siz kendiniz böyle bir talepte bulunun. Elbetteki her işlem gibi biraz risk barındırıyor, ama müsbet yönde sonuç alma olasılığınızın daha fazla olacağı gerçeğini de unutmayın.

Bir sonraki yazımda trakeostomisi olan hastaya bakım ve aspirasyon işlemini anlatacağım. daha sonra linkini buradan paylaşacağım geçmiş olsun.

The post Nefesin kesildiği yerde Trakeostomi first appeared on ZübeyDeli.