Daha önce bu https://zubeydeli.com/nefesin-kesildigi-yerde-trakeostomi/ yazımda trakeostominin hangi durumlarda açılması gerektiğinden bahsetmiştim. Bu yazıda ise evde trakeostomisi olan hastanın bakımı nasıl olmalı ondan bahsedeceğim.

Annemin solunum cihazıyla ilişiği kesildikten sonra, gümüş kanul evresine geçildi. Gümüş kanul; hastanın boğazına açılan deliğe yerleştirilen bir aparattır. Bu aparatın yerleştirilmesinin sebebi boğazda açılan deliğin kapanmasını önlemek  içindir. Açılan deliğin kapanmaması neden önemli? Bu hastalığın durumuna ve açılan deliğin sebebine göre değişkenlik gösterebilir. Annemin durumunda, solunum dengesinde bozulma riski hala devam ediyordu. Her an kanda ki oksijen miktarı düşebilir ve böyle bir durumda tekrar solunum cihazına bağlanması gerekeceğinden açık bırakılarak kapatılmadı. Bir başka nedeni ise, annemin enfeksiyon sebebi ile zatürre olmuş olmasıydı. Çünkü ak ciğerleri sürekli balgam üretiyor, bu durumda sürekli aspire etme gerekliliğini meydana getiriyordu.

Annem 5 aylık yoğun bakım süreci boyunca 3 defa gümüş kanul evresine geçti. Ancak her seferinde tekrar cihaza dönmek zorunda kalındı. Eğer hastanız kanule geçer ve sonra tekrar sıkıntı olursa, bu sizi ümitsizliğe götürmesin. Bu olabilecek komplikasyonlardan sadece bir tanesi.

Hastanız yoğun bakımdan çıkarılacağı zaman, hasta yakınana bakımı konusunda bilgiler verilir ve hasta öyle teslim edilir. Bizde de bu durum oldu, önce kısaca bilgilendirildik sonra hastamız servise alındı. Bu aşamada size ne kadar bilgi verilirse verilsin, işin içine müdahil olmadan hiçbir şeyi kavrayamıyorsunuz. Yani kısacası iş başa gelince anlıyorsunuz.

Bu tür hastaların bakımı oldukça zor olmakla beraber,  aşırı özen ve hijyen gerektiriyor. Ve bunlarla birlikte gayet soğuk kanlı olmanız, bu evrede ihtiyacınız olacak meziyetlerden sadece bir tanesi.

Annem 5 ayın sonunda yoğun bakımdan kısmi felçli, görmede problemli, konuşamıyor, algı sıfır ve 56 senelik yaşamı boyunca yapabildiği bir çok yaşamsal fonksiyon ve yaşamı idame ettirecek alışkanlıkları olmadan çıktı. Düşünün ki bir bebek nasıl hayata sıfırdan başlar, annemde bizim bakımımız aşamasına öyle geldi. Böyle bir durumda çok fazla duygu fırtınasını aynı anda yaşıyorsunuz. Hiç kolay olmayacağını baştan söylemek isterim. Yaşayacağınız zorlukların yanı sıra, çok fazla akıl veren olacaktır, bunlar içinde kulaklarınızı tıkamanızı özellikle tavsiye ediyorum.

Boğaz yolunu nasıl Aspire (temizlerim) ederim?

Burada bahsedilen aspire tamamen sözlük anlamıyla aynı şeyi ifade ediyor. Yani çekmek temizlemek. Peki neyi çekip temizlemek? Ciğerde oluşan balgamı. Bu nasıl bir balgam ki, yada miktarı ne kadar ki çekerek temizleme ihtiyacı duyulsun diyorsanız eğer, bu soruyu sorduracak kadar fazla bir mir miktar olduğunu belirtmek isterim. Sağlıklı bir insanın ciğeri normal şartlarda ne kadar balgam üretir bilimsel olarak bilmiyorum ancak kendimi baz aldığımda, miktar çok az bir yada iki öksürmelik diyebilirim. Ama ciğerleri problemli bir hastada bu miktar aklı zorlayacak kadar fazla. Hatta öyle ki  içeride fabrikamı var bu nasıl olabiliyor soruları kafanızda dönüp durur. Ee  miktarını söylesen artık diyorsunuz biliyorum hazır olun. Annemin ciğerleri 4 günde toplam 4 kilo balgam attı, daha doğrusu bu bizim aspire  (çektiğimiz)  ettiğimiz miktar. Bu günlük tam 1000 mg. ‘a tekabul ediyor. Bunun yanı sıra normal şekilde dışarı atılanlar hariç.

Şimdi bu miktar sizi korkutmasın bu beklenen bir şey. Çünkü ciğer kendini iyileştirmek için bir mukoza salgılıyor ve içerideki cerahat yani iltihapla beraber bunu dışarı atmaya çalışıyor. Bu durumda hastanızı ne kadar rahat ettirebilirseniz yani solunum yolunu ne kadar açık ve dezenfekte tutarsanız, bu hastaya pozitif yönde fayda sağlayarak iyileşme sürecini hızlandıracaktır.

Öncelikle aspirasyon işlemini yapacak kişi oldukça soğuk kanlı olmalı. Çünkü bu işlem belli bir zaman diliminde gerçekleştirilmiyor. Hasta bir anda solunum yolunun tıkanması sonucu nefessiz kalabiliyor. Böyle bir durumda oldukça seri ve titiz bir şekilde  işlemi yapmanız çok önemli. Aksi halde hasta uzun süre oksijensiz kalacağından kandaki oksijen miktarı düşecek ve bütün gelişme geri sararak tekrar solum cihazına dönülecektir.

Aspire yapacak kişi ne olursa olsun steril çalışmak zorunda. Bu gibi hastaların yanında iki kişinin refakat etmesi en azından zorlu süreci atlatana kadar oldukça iyi oluyor. Biz iki kişi kalarak bu süreci geçirmiştik. Hasta tıkandığı yada hırıltılı nefesleri çoğalıp boğaz yolunu temizleme ihtiyacı hissettiğinizde, başlamadan evvel mutlaka ama mutlaka eldiven kullanın ve işleme öyle başlayın. Hasta yatak başında boğazı temizleye bilmeniz için hava makinesi ve çıkan balgamı toplamak için küçük bir depo ünitesi bulunur. Bu hava makinesi elektrik süpürgesi gibi havayı içine çeker. Tek kullanımlık ince hortum makinedeki hortuma bağlanır. Takılan ince hortum orta yerinden sıkılarak hava yolu kapatılır. Hava yolu kapalı şekilde hastanın boğazında bulunan kanulün içerisine indirilir. İndirildikten sonra hortumun sıktığımız kısmı açılarak içeride olan balgamı çekmesi sağlanır. Balgam dokusu normalden daha fazla yapışkanlı olduğundan hortum küçük dairelerle içeride hareket ettirilir. Temizlendiğine kanaat ettikten sonra çıkarılır ve kendi solüsyon suyuna batırılarak hortumun içerisi temizlenir. Bu bir sonraki işlem için hortumun içini temizleyerek içerideki dokunun kurumasını engeller. Daha sonra tek kullanımlık hortum atılır. İşlem sonrası hastanın hırıltısı durur ve rahatlamış olduğunu fark edersiniz.

Bu işlem hastaya acı veren bir işlem değildir. Aksine onun normal yolla atamadığı yapışkan dokuyu manuel olarak atmanız onun solunum yollarını açarak nefes alışlarını kolaylaştırmanızı sağlar. Bu işlemin yanı sıra boğazda açılan delikteki kanulü ve etrafını steril tutmak çok önemli. Her temizlemede mutlaka eldiven kullanılmalı. Steril spanç etrafına geçirilmeli ve bir adet spançta (steril sargı bezi) tek kat olarak kanulün üzerine kapatılmalı. Hasta öksürmeye çalıştıkça öksürük ağızdan değil de boğazdaki delikten gerçekleşir. Bu durumda da öksürükle çıkan balgam delikten dışarı tahzikle çıkacağından üzerine konulan spanç çıkan balgama set olacak ve temizlemeniz daha kolay olacaktır. Bu itinaya rağmen sık sık dışarı balgam atımı olduğu için bazı durumlarda yetişemeye biliyorsun. Böyle olduğunda da çıkan yapışkan doku öyle yerlere gidebiliyor ki tahmin bile edemezsiniz. Ben günde iki defa hastane odasının duvarlarını siliyordum. Hatta bunu için iki adet ayrı küçük leğen ve temizlik malzemeleri de  temin etmiştik. Bunun hijyenik ortam sağlamak adına oldukça fazla faydası oluyor tavsiye ederim.

Boğazdaki kanül kısa aralıklarla uzman kişi tarafından değiştirilir. Bu enfeksiyon riskini azalmak için yapılmaktadır. Çünkü ne kadar dezenfekte tutmaya çalışırsanız çalışın, yinede kanül yolu mukozayla kaplana bildiğinden enfeksiyon riskini artırabilmektedir.

Boğazdaki delik nasıl kapanır?

Boğazda bulunan kanül hastanın artık solunum cihazına bağlanmasının gerekliliğinin kalkması durumunda çıkartılır. Kanülün çıkmasıyla boğazda var olan deliğe dikiş atmaya gerek yoktur. Boğaz derisi bir müddet sonra toplanarak kendi kendine kapanacaktır. Kapanma süreci boyunca, hasta solunum yaptıkça boğazda bulunun delikten hava çıkışı ve balgam çıkışı bir süre daha devam edecektir. Bu normal bir süreçtir. Delik kendi kendini kapatana kadar steril tutmakla beraber, enfeksiyon riskine karşı spançla üzeri kapatılmaya devam edilmelidir.

Boğazda delik varken Hasta konuşur mu?

Boğazda açılan trakeostomi yolu hastanın konuşmasına engel değildir. Ancak uzun süre solunuma bağlı kalan hastalarda eskisi gibi bir konuşma fonksiyonu olmayacaktır. Ses daha kısık ve derinden gelir. Trakeostomi işlemi açılırken olası yan etkilerinden bir tanesi de ses tellerinin zarar görmesidir. Bu durum bazı hastalarda nadiren görülmüştür. Burada kar zarar oranını hesap ederek bu kararı vermeniz çok önemli olacaktır. Hastanın konuşma fonksiyonundan daha önemli olan, evvela nefes almasıdır.

Annem uzun süre konuşamadı. Kendini konuşmaya çok zorladı ama yapamadı. Biz bu dönemde iletişimi yazıyla sağladık. Ancak bilinci tam olarak yerinde olmadığı için, yazarak anlaşmamızda daha çok şekiller üzerinden oluyordu. Çünkü harfleri doğru sıralamayla yada doğru şekillerle yazamıyordu. Ayrıca annem nöbetten dolayı felçte geçirdiği için, bu durum onun ses tellerini de etkilemiş. Bir süre sonra yani 6-7 ay kadar sonra normal konuşmaya başladı. Sağlığında çok güzel ve gür bir sese sahipti. Şimdi sesi eski gürlüğünde olmamakla beraber çok çabuk tıkanıyor. Bunun hiçbir önemi yok bizce. Tabi kendisi bunu oldukça önemsiyor. Bu durum hastadan hastaya değişen bir durumdur. Biz bu olayı bu şekilde tecrübe ettik.

Hastanız yoğun bakımdan ne durumda çıkmış olursa olsun, size çok fazla ihtiyacı olacak. Onun yanında ne kadar olur ve kendisini iyi hissetmesi için ne kadar mücadele ederseniz, O’nu hayata o kadar çabuk adapte edersiniz.

The post Trakeostomi ile Yaşam first appeared on ZübeyDeli.